آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ٣ - ضرورت ايجاد نمايشگاه دائمى كتاب ايران - ابطحى سيد محمدعلى

ضرورت ايجاد نمايشگاه دائمى كتاب ايران‌
ابطحى سيد محمدعلى


از دورانى كه فرهنگ مكتوب با تكنولوژى چاپ، گسترش يافت و در نقاط مختلف دنيا، مؤلفان و محققان، انديشه خود را به صورت كتاب انتشار دادند و ناشران فراوانى در كشورهاى مختلف، شهرهاى متفاوت و حتى در نقاط متعدد يك شهر، دست به انتشار انديشه‌هاى انديشمندان به صورت كتاب زدند، مسأله دستيابى به اين نوشتارها و اطلاع از آخرين محصولات فرهنگى مكتوب، يكى از معضلات پيچيده و دشوار جامعه فرهنگى و كتابشناس و كتابخوان بوده است.
يكى از تمهيداتى كه به صورت پراكنده در بسيارى كشورها به آن انديشيده و كم و بيش عمل نيز كرده‌اند، مسأله ايجاد نمايشگاههاى فصلى كتاب و اجتماع ناشران گوناگون داخلى و يا بين‌المللى بوده است كه در فصل معينى، كتابدوستان بتوانند از غرفه‌هاى مختلف ناشران، آخرين دستاوردها و منشورات را شناسايى و دريافت كنند. از معروفترين نمايشگاههاى بين‌المللى كتاب، از «نمايشگاه كتاب فرانكفورت» و «مكتبة الاسد دمشق» و «نمايشگاه سالانه كتاب مصر» است.
«نمايشگاه بين‌المللى كتاب تهران» نيز در سال جارى، پذيراى بيش از يك ميليون بازديد كننده كتابخوان و فرهنگ‌دوست بود. در اين نمايشگاه، علاوه بر ناشران جهانى، ناشران داخلى نيز با استفاده از فرصت به دست آمده، حضورى گسترده و چشمگير از خود نشان دادند، به طورى كه در بخش داخلى تعداد ٧٣٠ ناشر با ٢٨٢٠٠ عنوان كتاب، كه ٢٢٠٠ عنوان آن، كتابهاى ويژه گروه سنى كودكان و نوجوانان بود، توجه همگان را به خود جلب كرده بودند. در بخش بين‌المللى نمايشگاه نيز ٥٣٤ ناشر، تعداد ٣٥٠٠٠ عنوان كتاب را عرضه كرده بودند كه از اين تعداد، ٢٣٠٠٠ عنوان، لاتين و ١٢٠٠٠ عنوان، به زبان عربى بود.
اين فرصت، گرچه خود بسيار مغتنم است، اما انتظار يكساله براى دسترسى به كتاب و ازدحام بيش از حد در ١٠ روز و عدم امكان مراجعه بسيارى از هموطنان در اين ايام، مسأله مهمى است كه امسال در پايان ديدار مقام معظم رهبرى، حضرت آيت‌اللَّه خامنه‌اى از نمايشگاه كتاب، به آن اشاره رفت و راه حل آن، ايجاد نمايشگاه دائمى كتاب در كشور بود.
اين برنامه در كشور لبنان كه به نوعى، مهد آثار فرهنگى عربى است، چندى است كه اجرا مى‌شود. طى سفرى به بيروت، توفيق اين را يافتم كه خلاصه‌اى از سير و عملكرد نمايشگاه دائمى كتاب بيروت را تحقيق و تهيه نموده و آن را چونان ارمغانى به جامعه فرهنگى كشور عرضه كنم. اميد دارم كه هر چه سريعتر چنين نمايشگاهى در كشور فرهنگ‌شناس و كتابخوان ما نيز ايجاد گردد.
*١٦* *
نمايشگاه دائمى كتاب لبنان در سال ١٩٩٢ در منطقه حمراء بيروت و با حضور هيأتهاى رسمى فرهنگى و كشورهاى مختلف افتتاح شد.
اين نمايشگاه تاكنون از ١٠٣ ناشر نمايندگى گرفته است. اين ناشران، در غرفه‌هاى كوچك، يك نسخه از محصولات خود را عرضه مى‌كنند تا مراجعه‌كنندگان بتوانند ضمن بازديد از غرفه، اصل كتاب را هم ديده و تورقى نيز بنمايند. پس از انتخاب مراجعه‌كنندگان، نسخه ديگرى از كتاب، جايگزين نسخه خريدارى شده مى‌گردد.
با توجه به اينكه نمايشگاه به صورت خصوصى اداره مى‌گردد، ناشران در نمايشگاه نماينده‌اى ندارند و تنها درصدى از منشورات خود را تخفيف مى‌دهند كه همان، سهم اصلى مسؤولان نمايشگاه خواهد بود. مسؤول نمايشگاه، «استاد سيد مالك سراوى»، خود از فرهنگ‌دوستان و متمولين لبنانى است. علاقه شخصى ايشان به امر كتاب در مركز فرهنگ جهان عرب - لبنان - او را واداشته تا چنين گام مهمى بردارد و گمان نمى‌رود در اين اقدام، سود مالى قابل توجهى وجود داشته باشد كه وى را به اين سمت سوق دهد!
در نمايشگاه دائمى كتاب كه ناشرانى با مليت‌هاى گوناگون در آن شركت دارند، وجود عناوين مختلف كتاب و موضوعات جالب توجه در همه رشته‌ها، باعث شده تا مخاطبهاى كاملاً متمايز و با ديدگاهها و فرهنگهاى متفاوت را جلب كند. اين اجتماع در اين كلوپ فرهنگى، خود در تبادل آرا و نظرات، اثرى مهم و مفيد دارد.
از جمهورى اسلامى ايران نيز ناشرى با نام «دار الزلال» حضور دارد و عمدتاً كتابهاى رسمى و تشريفاتى منتشره در ايران را به نمايش درآورده كه البته مى‌تواند به صورت فراگيرتر، كتب مختلف، به ويژه كتب منبع و مرجعى را كه به زبان عربى در ايران انتشار مى‌يابند عرضه كند، چرا كه غرفه جمهورى اسلامى ايران كه كتابهاى عمدتاً فارسى را عرضه مى‌كند، به خاطر نبودن مخاطب فارسى زبان، نمى‌تواند مراجعه كننده فراوانى داشته باشد. نكته جالب و قابل توجه اين است كه در يكى دو غرفه عربى، كتابهاى فارسى منتشره در خارج از كشور، مانند ديوان حافظ و سعدى و يا قابوس نامه به چشم مى‌خورد.
اين نمايشگاه براى تهيه آخرين محصولات انتشارات خارجى و تسهيلات براى انتقال آنان در فرصت مناسب به بيروت، شعبه‌اى در آمريكا دارد و نمايندگى آمريكا، علاوه بر ايجاد تسهيلات نمايندگى ايالات متحده، فروش نشريات لبنانى را نيز عهده‌دار است.
از مهمترين نكات جالب نمايشگاه كتاب در بيروت، خدمات جانبى است كه براى يافتن كتاب، به مراجعه كنندگان ارائه مى‌گردد. در اين نمايشگاه، تمام عناوين و اطلاعات كتابشناسى، در اختيار كامپيوتر است. چندين كامپيوتر در نقاط مختلف نمايشگاه قرار داده شده تا مراجعه كنندگان بتوانند شخصاً با استفاده از آنها، از چهار طريق كتاب مورد نظر خود را پيدا كنند. اين راهها عبارتند از: عنوان كتاب، نام مؤلف، موضوع كتاب و نام ناشر، به نحوى كه مراجعه كننده، اگر مثلاً كتابهاى يك نويسنده *١٧* را خواسته باشد، كامپيوتر، با ارائه ليست آن، مراجعه كننده را راهنمايى مى‌كند كه در كدام يك از آن غرفه‌ها و در نزد كدام يك از ناشران، اين عناوين يافت مى‌شود.
همچنين در نمايشگاه، تعدادى «كارشناس كتاب» كه با محتواى كتابها و موضوعات مختلف آنها آشنايى دارند، حضور دارند و بنابر وظيفه خود، با مراجعه كنندگان به رايزنى مى‌پردازند تا ايشان دقيقاً كتاب مورد نيازشان را بيابند. در اين صورت حتى اگر محققى، اساساً نام كتاب و مؤلفى را نداند و صرفاً در مورد موضوع مورد تحقيق خود، كتاب نياز داشته باشد، به هدف و مقصود خود نائل خواهد آمد.
اين نمايشگاه همه روزه حتى در ايام تعطيل، از ساعت ٨ صبح تا ٨ شب در «الحمراء، شارع السادات، بنايه العبد اللَّه»، به عرضه خدمات فرهنگى اشتغال دارد.
در كنار اين نمايشگاه، نمايشگاه دائمى محصولات فرهنگى و هنرى برپاست كه در آن هنرمندان مختلف، كارهاى گوناگون هنرى خود را به نمايش مى‌گذارند. فضاى فرهنگى اين مجموعه‌ها و تبادل و تضارب آرا و افكار، مى‌تواند در جاى خود، شادابى و طراوت فرهنگى در كشور ايجاد كند.
اين تجربه در ايران مى‌تواند به صورت‌هاى مختلف عملى شود: ١- نمايشگاه ناشران داخلى:
با توجه به گستردگى كشور، در مرحله اطلاع يابى از آخرين نشريات ناشران داخلى، و اينكه حتى توليد ناشران تهرانى را نيز با توجه به فاصله‌هاى موجود و بعد مناطق، نمى‌توان به راحتى به دست آورد؛ ضرورت مركز نمايشگاه دائمى كتاب داخلى در تهران و حتى شهرهائى مثل قم، مشهد و اصفهان احساس مى‌گردد. ٢- نمايشگاه بين المللى دائمى:
وجود اين نمايشگاه در تهرن، مى‌تواند مفيد و مورد استفاده دانش پژوهان و فرهيختگان باشد.
پيشنهاد مى‌شود كه اين مركز تنها به امر كتاب بسنده نكند و ساير محصولات فرهنگى و يا توليدات هنرى را در مجموعه خود جاى دهد. اين مجموعه، علاوه بر آنكه امر كتابخوانى را (كه متأسفانه به شدت در كشور ما بى رونق است) رواج مى‌دهد، اجتماع روزانه نيروهاى فرهنگى را زير يك سقف و تبادل نظر آنان را به دنبال خواهد داشت كه سودى مضاعف دارد و بركت آن، متوجه حوزه‌هاى فكرى و فرهنگى خواهد شد. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى و يا شهردارى تهران مى‌توانند در پاسخ به نياز جامعه فرهنگى كشور كه در بيان رهبر انديشمند و فرهنگ پرورمان، «حضرت آيت اللَّه خامنه‌اى مُدَّ ظله العالى» تجلى كرد، با توجه به تجربه ساير كشورها، هر چه زودتر به اين اقدام مهم فرهنگى جامه عمل بپوشانند.